Microdosing: feiten, onderzoek en onzekerheden

Wat is microdosing?

Microdosing betekent het regelmatig innemen van een zeer kleine dosis van een psychoactieve stof, in dit geval psilocybine. De dosis is sub-perceptueel: je voelt geen hallucinaties, geen sterke veranderingen in waarneming en geen duidelijke 'trip'. Het doel is om subtiele effecten te ervaren op gebieden als stemming, concentratie en creativiteit.

In de praktijk gaat het om ongeveer 1/10 tot 1/20 van een volledige dosis psilocybine. Bij gedroogde psilocybine-truffels komt dat neer op zo'n 0,5 tot 1 gram, afhankelijk van de soort en sterkte. Bij gedroogde paddenstoelen zijn de hoeveelheden nog kleiner. Maar doordat het psilocybinegehalte van natuurlijke producten sterk varieert, is nauwkeurige dosering lastig. Dat maakt standaardisering een van de eerste problemen in het microdosing-onderzoek.

Waarom doen mensen het?

De meest genoemde redenen zijn verbetering van creativiteit, focus en stemming. Online communities, podcasts en boeken hebben microdosing de afgelopen tien jaar gepopulariseerd als een soort 'cognitieve optimizer'. Het idee: zonder de intensiteit van een volledige psychedelische ervaring zou je met een microdosis toch je hersenen een subtiele boost kunnen geven.

Uit enquetes onder mensen die microdosen, komen de volgende zelfgerapporteerde effecten steeds terug:

• Stemming: minder somberheid, meer emotionele openheid
• Creativiteit: meer nieuwe ideeeen, makkelijker 'out-of-the-box' denken
• Focus: beter kunnen concentreren, meer productiviteit
• Welzijn: meer verbondenheid met anderen, meer waardering voor het dagelijks leven

Dit zijn zelfrapportages. Dat is een wezenlijk punt. Mensen die bewust kiezen om te microdosen hebben doorgaans al een positieve verwachting. Die verwachting beinvloedt wat ze ervaren. Het placebo-effect speelt een grote rol, en daar komen we straks op terug.

Wat zegt het onderzoek?

Het wetenschappelijk onderzoek naar microdosing is nog jong en relatief beperkt. De meeste bevindingen komen uit drie typen studies:

1. Online enquetes onder mensen die al microdosen (observationeel, geen controlegroep)
2. Gecontroleerde laboratoriumstudies met kleine groepen deelnemers
3. Self-blinding studies waarin deelnemers zelf hun placebo-controle organiseren

De Universiteit Leiden heeft meerdere studies uitgevoerd naar de effecten van microdosing met psilocybine-truffels. In een studie uit 2018, gepubliceerd door Prochazkova et al., presteerden deelnemers na een microdosis beter op taken die creatief denken meten (divergent en convergent denken). Maar deze studie had geen placebo-controlegroep, waardoor de resultaten niet eenduidig aan psilocybine konden worden toegeschreven.[1]

Imperial College London heeft met een grootschalige self-blinding studie (Szigeti et al., 2021, gepubliceerd in eLife) geprobeerd het placebo-probleem te ondervangen. Ruim 190 deelnemers gebruikten thuis hun eigen microdoses of een placebo, zonder te weten welke ze kregen. De uitkomst: beide groepen rapporteerden vergelijkbare verbeteringen in welzijn, creativiteit en cognitie. Er was geen significant verschil tussen de microdosis-groep en de placebo-groep.[2]

"De verbeteringen die deelnemers rapporteerden waren niet specifiek voor psilocybine. Ze traden in gelijke mate op bij placebo."

Szigeti et al., 2021, eLife

Het placebo-probleem

Dit is misschien het meest relevante punt in het hele microdosing-debat. Het verwachtingseffect bij microdosing is groot. Mensen die geloven dat ze een werkzame stof innemen, voelen zich beter, presteren beter op subjectieve maten en rapporteren meer creativiteit. Ongeacht of ze daadwerkelijk psilocybine innamen.

De self-blinding methode die bij de Imperial College-studie werd gebruikt is vernuftig: deelnemers maakten zelf capsules aan met ofwel hun microdosis ofwel een inert placebo, in enveloppen met QR-codes. Zo wisten ze niet welke capsule ze op welke dag innamen. Dit design is niet waterdicht (sommige deelnemers konden het verschil raden), maar het is de beste benadering die tot dusver buiten een klinische setting is gebruikt.

Wat deze studie liet zien: de overtuiging dat je een microdosis hebt genomen was een sterkere voorspeller van welbevinden dan de werkelijke inname van psilocybine. Dat betekent niet dat psilocybine niets doet. Het betekent wel dat we op basis van het huidige bewijs niet hard kunnen maken dat de effecten van microdosing boven een placebo uitkomen.

Resultaten uit Leiden en Londen

In een meer recente studie uit Leiden (Hailey Wentworth en Michiel van Elk, gepubliceerd in Psychopharmacology, 2023) werden de cognitieve effecten van microdosing met psilocybine-truffels onderzocht in een dubbelblind, placebo-gecontroleerd design. Deelnemers kregen gedurende meerdere weken ofwel een lage dosis psilocybine ofwel een placebo.

De uitkomsten waren ontnuchterend voor voorstanders van microdosing:

• Geen significant verschil in cognitieve prestaties (werkgeheugen, aandacht, probleemoplossing)
• Geen significant verschil in creatief denken
• Wel subjectieve verbeteringen in de psilocybine-groep, maar die verdwenen wanneer werd gecorrigeerd voor verwachtingseffecten

Een vergelijkbaar beeld kwam naar voren uit een studie van het Imperial College (Cavanna et al., 2022), waarin met EEG-metingen werd gezocht naar neurobiologische veranderingen bij lage doses LSD (een verwante psychedelische stof). De meetbare hersenveranderingen waren minimaal bij de sub-perceptuele doseringen die bij microdosing worden gebruikt.[3]

Mogelijke werkingsmechanismen

Ondanks het gebrek aan overtuigend klinisch bewijs wordt er wel gespeculeerd over hoe microdosing zou kunnen werken als het effect heeft. De hypothetische mechanismen zijn grotendeels afgeleid van wat we weten over volledige doses psilocybine:

• Serotonine 2A-receptor: psilocybine (omgezet in psilocine) bindt aan de 5-HT2A-receptor. Bij volledige doses leidt dit tot ingrijpende veranderingen in hersennetwerken. Bij microdoses is het onbekend of de binding sterk genoeg is om meetbare effecten te produceren.
• BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor): dierstudies suggereren dat psychedelica de productie van BDNF kunnen verhogen, wat neuroplasticiteit bevordert. Of dit ook gebeurt bij de lage doseringen van microdosing is niet vastgesteld bij mensen.
• Neuroplasticiteit: de gedachte is dat zelfs kleine doses psilocybine de flexibiliteit van hersenverbindingen zouden vergroten. In dierstudies (muizen en ratten) zijn er aanwijzingen voor verhoogde dendritische groei bij lage doses psychedelica. Vertaling naar de mens is vooralsnog speculatief.

Het is eerlijk om te zeggen dat deze mechanismen hypothetisch zijn in de context van microdosing. De neurowetenschappelijke kennis is gebaseerd op volledige doses. Of dezelfde mechanismen relevant zijn bij een fractie van die dosis is een open vraag.

Risico's van microdosing

Microdosing wordt vaak gepresenteerd als veilig en onschuldig. Dat is een te simpele voorstelling. Er zijn reele risico's, ook bij lage doseringen.

Andere risico's zijn:

• Interactie met SSRI's en andere serotonerg werkende medicijnen: psilocybine werkt op het serotoninesysteem. Combinatie met SSRI's (zoals paroxetine, sertraline, fluoxetine) kan de werking van beide stoffen onvoorspelbaar beinvloeden. In theorie bestaat er een klein risico op het serotoninesyndroom, hoewel dit bij microdoses niet is gedocumenteerd. Het omgekeerde is waarschijnlijker: SSRI's kunnen de werking van psilocybine verminderen. Hoe dan ook: combineren zonder medisch overleg is onverstandig.
• Psychische kwetsbaarheid: mensen met een voorgeschiedenis van psychoses of een verhoogd risico daarop wordt in de wetenschappelijke literatuur afgeraden om psychedelica te gebruiken, ook in lage doses. Of microdoses dit risico daadwerkelijk verhogen is onduidelijk, maar voorzichtigheid is gerechtvaardigd.
• Juridische risico's in Nederland: psilocybine-paddenstoelen vallen onder de Opiumwet (Lijst II). Psilocybine-truffels zijn legaal verkrijgbaar. Maar het bezitten, bereiden of verhandelen van paddenstoelen is strafbaar. Microdosen met paddenstoelen is daarmee illegaal, ook al gaat het om kleine hoeveelheden.[8][9]

Protocol-kwesties

Binnen de microdosing-gemeenschap worden twee protocollen het vaakst genoemd:

Het Fadiman-protocol (naar James Fadiman): een dag microdosen, twee dagen pauze, herhalen. Typisch schema: dag 1 dosis, dag 2 en 3 rust, dag 4 dosis, enzovoort. De cyclus duurt meestal vier tot acht weken.

Het Stamets-protocol (naar Paul Stamets): vier dagen microdosen, drie dagen pauze. Stamets combineert dit met niacine (vitamine B3) en lion's mane (een paddenstoel waaraan nootrope eigenschappen worden toegeschreven).

Over beide protocollen moet het volgende worden gezegd: geen van beide is wetenschappelijk gevalideerd. Er is geen onderzoek dat aantoont dat het ene schema beter werkt dan het andere, of dat een van beide schema's beter werkt dan niets doen. De protocollen zijn ontstaan uit persoonlijke ervaring en populariteit, niet uit gecontroleerd onderzoek.

De toevoeging van niacine en lion's mane in het Stamets-protocol is evenmin wetenschappelijk onderbouwd in combinatie met psilocybine. Er bestaan studies naar lion's mane als losstaand supplement, maar de interactie met microdoses psilocybine is niet onderzocht in klinische trials.

Verschil met macro-dosing

Het onderscheid tussen microdosing en macro-dosing (volledige doses psilocybine) is fundamenteel en wordt in de populaire media regelmatig vervaagd.

Bij een volledige dosis (macro-dosis, typisch 20-30 mg synthetische psilocybine in klinische onderzoeken) ervaren mensen ingrijpende veranderingen in bewustzijn, waarneming en emotie. Klinische trials bij depressie, verslaving en existentiele angst gebruiken deze hoge doses, altijd onder therapeutische begeleiding. Het bewijs voor de effectiviteit van deze volledige doses is aanzienlijk sterker dan voor microdosing, hoewel ook hier nog veel vragen open staan.

Bij een microdosis is het doel juist om niets te voelen. Geen hallucinaties, geen emotionele doorbraak, geen veranderde waarneming. Het verschil is niet alleen in hoeveelheid, maar in de hele benadering: macro-dosing wordt onderzocht als intensieve therapeutische interventie, microdosing als dagelijkse of wekelijkse gewoonte.

Het sterke bewijs voor macro-dosing kan niet zomaar worden overgedragen op microdosing. Het zijn fundamenteel verschillende benaderingen met waarschijnlijk fundamenteel verschillende werkingsmechanismen, als microdosing al een werkingsmechanisme heeft dat boven placebo uitkomt.

Conclusie: belofte versus bewijs

Microdosing met psilocybine is een fenomeen dat meer wordt gedreven door persoonlijke verhalen en enthousiasme dan door wetenschappelijk bewijs. Dat maakt het niet per definitie waardeloos, maar het plaatst de claims in perspectief.

De huidige stand van de wetenschap:

• Zelfrapportages zijn overwegend positief, maar worden sterk beinvloed door verwachtingseffecten
• Gecontroleerde studies vinden geen overtuigend verschil tussen microdoses psilocybine en placebo
• De hypothetische werkingsmechanismen zijn afgeleid van onderzoek naar volledige doses en niet bevestigd bij microdoseringen
• Er zijn reele, zij het nog niet volledig begrepen, gezondheidsrisico's bij langdurig gebruik
• De populaire protocollen missen wetenschappelijke onderbouwing

Dat wil niet zeggen dat microdosing nooit effect kan hebben. Het is mogelijk dat toekomstige, grotere en beter gecontroleerde studies subtiele effecten aantonen die we nu niet meten. Het is ook mogelijk dat voor specifieke subgroepen microdosing wel werkt. Maar op dit moment is het eerlijke antwoord: we weten het niet.

Voor wie overweegt te microdosen, is het verstandig om deze onzekerheden serieus te nemen. De afwezigheid van bewijs is geen bewijs van afwezigheid, maar het is ook geen vrijbrief om de claims voor waar aan te nemen.