Waarom worden psilocybine en alcohol gecombineerd?
Het komt regelmatig voor dat mensen psilocybine en alcohol tegelijk gebruiken. Soms bewust, vaker toevallig: iemand drinkt een paar biertjes op een feest en neemt daarna truffels. Of iemand gebruikt paddenstoelen en grijpt naar alcohol om de spanning te verminderen. In beide gevallen is de combinatie riskanter dan de meeste gebruikers denken.
In de Nederlandse truffelscene en op festivals wordt de combinatie vaak gebagatelliseerd. Maar zowel het Trimbos-instituut als internationale harm reduction-organisaties raden het nadrukkelijk af. Daar zijn goede redenen voor, die te maken hebben met farmacologie, psychologie en fysieke veiligheid. Wie overweegt psilocybine te combineren met alcohol, doet er goed aan eerst de feiten te kennen.
Psilocybine werkt via serotonine (5-HT2A-receptoren) en vergroot de gevoeligheid voor prikkels en emoties. Alcohol werkt via GABA-receptoren en remt het zenuwstelsel juist af. Deze tegenstrijdige werking maakt de effecten van de combinatie onvoorspelbaar.
Wat doet de combinatie in je lichaam?
Psilocybine wordt in het lichaam omgezet in psilocine, dat bindt aan serotonine 5-HT2A-receptoren in de hersenen. Dit veroorzaakt veranderingen in waarneming, emotie en denken. Alcohol werkt op een heel ander systeem: het versterkt de werking van GABA (een remmende neurotransmitter) en onderdrukt glutamaat (een stimulerende neurotransmitter).
Wanneer je beide stoffen tegelijk inneemt, ontstaat er een farmacologisch conflict. De psychedelische effecten van psilocybine worden niet simpelweg opgeteld bij de effecten van alcohol. In plaats daarvan worden ze onvoorspelbaar. Alcohol kan het begin van een psilocybine-ervaring dempen, waardoor iemand meer inneemt dan gepland. Vervolgens kan het psychedelische effect alsnog doorbreken, met een verminderd vermogen om ermee om te gaan.
Versterking van negatieve effecten
Beide stoffen versterken elkaars negatieve effecten op een aantal gebieden:
- Misselijkheid en braken: Psilocybine veroorzaakt bij veel gebruikers al misselijkheid. Alcohol verergert dit aanzienlijk, met een verhoogd risico op braken en uitdroging.
- Verminderde motoriek: Alcohol tast de coordinatie aan. Gecombineerd met de veranderde ruimtelijke waarneming door psilocybine vergroot dit het risico op vallen en verwondingen.
- Dehydratie: Alcohol is een diureticum; het drijft vocht af. Psilocybine kan het moeilijk maken om te herkennen dat je dorst hebt. Samen vergroot dit het risico op uitdroging.
Verminderd oordeelsvermogen
Een van de grootste risico's van de combinatie is niet farmacologisch, maar psychologisch. Alcohol verlaagt drempels en vermindert het oordeelsvermogen. Dat geldt ook voor psilocybine, maar op een andere manier: psilocybine verandert de manier waarop je denkt en kan het moeilijk maken om situaties realistisch in te schatten.
De combinatie van verminderde remming (alcohol) en veranderde waarneming (psilocybine) maakt riskant gedrag waarschijnlijker. Iemand kan besluiten om meer van een van beide stoffen te nemen, gevaarlijke omgevingen op te zoeken of sociale situaties verkeerd in te schatten. In de meldingen bij het NVIC (Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum) komen combinatiegebruikers regelmatig voor.
"Combinatiegebruik van psychedelica met alcohol of andere middelen vergroot het risico op ongelukken, angstreacties en ziekenhuisopnames." Trimbos-instituut, Drugsinfo (2024)
Psilocybine-onderzoek bij alcoholverslaving
Het is een opmerkelijke paradox: terwijl de combinatie van psilocybine en alcohol riskant is, wordt psilocybine onderzocht als mogelijke behandeling voor alcoholverslaving. Dit onderzoek richt zich niet op gelijktijdig gebruik, maar op het inzetten van psilocybine in een therapeutische setting om problematisch drinkgedrag te doorbreken.
Het meest bekende onderzoek is de studie van Michael Bogenschutz en collega's aan de NYU Grossman School of Medicine, gepubliceerd in 2022 in JAMA Psychiatry. In deze gerandomiseerde, dubbelblinde studie kregen 93 deelnemers met een alcoholstoornis twee sessies met psilocybine of een actieve placebo (diphenhydramine), in combinatie met psychotherapie.
De resultaten waren opvallend: deelnemers in de psilocybine-groep dronken gemiddeld significant minder dan de controlegroep in de acht maanden na behandeling. Het percentage dagen met zwaar drinken daalde met 83% in de psilocybine-groep, vergeleken met 51% in de controlegroep.
De studie van Bogenschutz was een fase-II-trial met een relatief kleine groep. De resultaten zijn veelbelovend, maar er zijn grotere, fase-III-studies nodig voordat psilocybine als behandeling voor alcoholverslaving goedgekeurd kan worden. Deelnemers gebruikten psilocybine onder strikte klinische begeleiding, niet in combinatie met alcohol.
Fysieke risico's: dehydratie en overbelasting
Naast de psychologische risico's zijn er concrete fysieke gevaren. Alcohol is een diureticum dat de nieren stimuleert om meer vocht af te drijven. Psilocybine kan het lastig maken om lichamelijke signalen op te merken, waaronder dorst. Op festivals of in warme omgevingen vergroot dit het risico op dehydratie aanzienlijk.
Daarnaast belasten beide stoffen de lever. Psilocybine wordt via de lever gemetaboliseerd, net als alcohol. Bij gelijktijdig gebruik moet de lever twee stoffen tegelijk verwerken, wat de belasting vergroot. Bij incidenteel gebruik is dit voor de meeste mensen geen acuut probleem, maar bij herhaald combinatiegebruik neemt het risico op leverschade toe.
Zoek direct medische hulp als je na combinatiegebruik de volgende klachten hebt:
- Hevig braken dat niet stopt
- Sterke verwardheid of het niet herkennen van bekenden
- Bewusteloosheid of niet-reageren op aanspreken
- Toevallen of stuiptrekkingen
- Extreme angst of paniek die niet afneemt
Bel 112 bij bewusteloosheid of ademhalingsproblemen. Leg de gebruikte stoffen aan de hulpdiensten voor.
Harm reduction: wat zeggen de richtlijnen?
Het advies van vrijwel alle voorlichtingsinstanties is eenduidig: combineer psilocybine niet met alcohol. Het Trimbos-instituut, Unity en internationale organisaties als DanceSafe en The Loop geven vergelijkbare richtlijnen.
De kern van het harm reduction-advies:
- Niet combineren. Gebruik psilocybine niet als je al alcohol hebt gedronken, en drink geen alcohol tijdens of vlak na een psilocybine-ervaring.
- Timing. Alcohol de avond tevoren kan de psilocybine-ervaring de volgende dag nog beinvloeden, onder meer door uitdroging en vermoeidheid.
- Nuchter gezelschap. Zorg dat er altijd iemand aanwezig is die niets heeft gebruikt en die kan helpen als het misgaat.
- Water drinken. Houd je vochtinname op peil, maar overdrijf niet (overmatig water drinken kan ook schadelijk zijn).
- Niet bijdoseren. Als de effecten van psilocybine anders uitpakken dan verwacht, neem dan niet meer in en grijp niet naar alcohol als demper.
In klinisch onderzoek wordt deelnemers altijd gevraagd om in de dagen rond een psilocybine-sessie geen alcohol te drinken. Dit is geen willekeurige regel, maar gebaseerd op de kennis dat alcohol de therapeutische werking van psilocybine kan verstoren en de risico's vergroot.
Samenvatting
Psilocybine en alcohol werken op fundamenteel verschillende neurotransmittersystemen. De combinatie maakt de effecten onvoorspelbaar, vergroot het risico op misselijkheid, dehydratie, verminderd oordeelsvermogen en fysieke ongelukken. Alle grote voorlichtingsinstanties raden de combinatie af.
Tegelijk loopt er onderzoek naar psilocybine als behandeling bij alcoholverslaving, met veelbelovende vroege resultaten. Maar dat onderzoek vindt plaats onder streng gecontroleerde omstandigheden, met professionele begeleiding, en zonder gelijktijdig alcoholgebruik. Het is iets wezenlijk anders dan de combinatie op een feest of thuis.
Wie vragen heeft over combinatiegebruik of zich zorgen maakt over eigen gebruik, kan contact opnemen met de huisarts of bellen met het Trimbos-informatienummer.
- Bogenschutz, M.P., et al. (2022). Percentage of heavy drinking days following psilocybin-assisted psychotherapy vs placebo in the treatment of adult patients with alcohol use disorder. JAMA Psychiatry, 79(10), 953-962. doi:10.1001/jamapsychiatry.2022.2096
- Trimbos-instituut (2024). Paddo's en truffels: risico's en combinatiegebruik. trimbos.nl
- Johnson, M.W., Richards, W.A., & Griffiths, R.R. (2008). Human hallucinogen research: guidelines for safety. Journal of Psychopharmacology, 22(6), 603-620.
- NVIC (2023). Jaaroverzicht acute vergiftigingen: trends in combinatiegebruik. Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum, UMC Utrecht.
- Unity / Mainline (2024). Truffels en paddo's: combinatiegebruik. unity.nl
- Bogenschutz, M.P. & Johnson, M.W. (2016). Classic hallucinogens in the treatment of addictions. Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 64, 250-258.
- Holze, F., et al. (2022). Pharmacokinetics and pharmacodynamics of psilocybin and psilocin. Clinical Pharmacology & Therapeutics, 111(4), 876-885.