Psilocybine en cannabis: de risico's van combineren

Waarom combineren mensen cannabis en psilocybine?

In de praktijk combineren mensen cannabis en psilocybine om uiteenlopende redenen. Sommige gebruikers melden dat cannabis de psychedelische ervaring verdiept of verlengt. Anderen gebruiken het om misselijkheid te verminderen die soms optreedt bij het innemen van truffels of paddenstoelen. Weer anderen roken cannabis uit gewoonte, zonder er bewust bij stil te staan dat ze een combinatie maken.

In online gebruikersfora zijn ervaringen gemengd. Een deel beschrijft dat cannabis de visuele effecten versterkt en de ervaring intenser maakt. Een ander deel meldt juist negatieve gevolgen: plotselinge angst, paranoia, verwarring of het gevoel de controle te verliezen. Die tegenstrijdige rapportages zijn veelzeggend: de interactie is onvoorspelbaar.

Wat opvalt is dat het moment van cannabisgebruik een verschil lijkt te maken. Cannabis tijdens de opkomst of piek van psilocybine wordt vaker geassocieerd met overweldigende ervaringen dan cannabis tijdens de afbouw. Maar dit is gebaseerd op gebruikersrapportages, niet op gecontroleerd onderzoek. De wetenschappelijke basis voor dit onderscheid ontbreekt grotendeels.

Hoe werken de twee stoffen op het brein?

Psilocybine (via zijn actieve metaboliet psilocine) werkt voornamelijk als agonist op de serotonine 5-HT2A-receptor. Deze activering is verantwoordelijk voor de psychedelische effecten: veranderde perceptie, intense emoties, synesthesie en ego-dissolving ervaringen.

Cannabis bevat meer dan honderd cannabinoiden, waarvan THC (delta-9-tetrahydrocannabinol) en CBD (cannabidiol) de bekendste zijn. THC activeert het endocannabinoidsysteem via CB1-receptoren in het brein. Deze receptoren zitten dicht verspreid in de cortex, hippocampus, amygdala en cerebellum. THC beinvloedt stemming, geheugen, perceptie, eetlust en pijnbeleving.

Hoewel psilocybine en THC op verschillende receptorsystemen werken, overlappen hun effecten op meerdere punten:

• Perceptie: beide stoffen veranderen de waarneming. THC doet dat milder dan psilocybine, maar de combinatie kan tot een versterkt effect leiden.
• Stemming en angst: beide stoffen kunnen zowel euforie als angst veroorzaken. De combinatie vergroot de kans op extreme stemmingswisselingen.
• Default mode network: zowel psilocybine als THC beinvloeden de activiteit van het DMN, het hersennetwerk dat betrokken is bij zelfreflectie en het zelfgevoel.
• Amygdala-reactiviteit: psilocybine vermindert de amygdala-reactiviteit (minder angstreactie), terwijl THC de amygdala juist kan activeren. Dit tegengestelde effect kan bij combinatie tot onvoorspelbare emotionele reacties leiden.

Verhoogd risico op angst en paranoia

Het meest genoemde risico van de combinatie is een toename van angst en paranoia. Dat is niet verwonderlijk als je naar de farmacologie kijkt.

THC is op zichzelf al geassocieerd met paranoia en angst, met name bij hogere doseringen, bij onervaren gebruikers en bij mensen met een aanleg voor angststoornissen. Een studie van Morrison et al. (2009) toonde aan dat THC bij gezonde vrijwilligers paranoia kan uitlokken via een mechanisme dat deels verloopt via angst en negatieve gedachten over jezelf.

Psilocybine kan eveneens angst uitlokken, met name tijdens de opkomstfase of bij hogere doseringen. In klinische studies wordt dit opgevangen door een gecontroleerde setting, voorbereidende gesprekken en professionele begeleiding. Maar ook in die gecontroleerde context rapporteert een deel van de deelnemers periodes van angst.

Wanneer je twee stoffen combineert die elk afzonderlijk angst kunnen uitlokken, wordt het risico op een overweldigende angstervaring groter. Gebruikers beschrijven dit soms als een plotselinge omslag: van een prettige ervaring naar intense angst of paniek, zonder overgang. Het is alsof cannabis een schakelaar omzet die de psilocybine-ervaring in een andere richting duwt.

Wat zegt het onderzoek?

Het directe bewijs over de interactie tussen psilocybine en cannabis bij mensen is zeer beperkt. Er zijn geen gerandomiseerde, gecontroleerde studies die beide stoffen gelijktijdig toedienen. Wat er wel is, zijn indirecte aanwijzingen uit verschillende bronnen.

Survey-onderzoek

In grootschalige surveys zoals de Global Drug Survey rapporteren gebruikers die cannabis en psychedelica combineren vaker negatieve ervaringen dan gebruikers die psychedelica alleen nemen. Een analyse van Haijen et al. (2018) op basis van data van meer dan 600 deelnemers vond dat cannabisgebruik tijdens een psychedelische ervaring geassocieerd was met een hogere kans op angst en verwardheid.

Dieronderzoek

In preklinisch (dier)onderzoek zijn er aanwijzingen dat het endocannabinoidsysteem en het serotoninesysteem op elkaar inwerken. CB1-receptoren en 5-HT2A-receptoren zijn in bepaalde hersengebieden co-gelokaliseerd, wat betekent dat ze op dezelfde zenuwcellen zitten en elkaars signalering kunnen beinvloeden. Vinas-Jones et al. (2012) beschreven een mogelijke kruisreactiviteit tussen de twee systemen, maar de vertaling naar de menselijke situatie is onzeker.

Klinische uitsluitingscriteria

In vrijwel alle klinische studies met psilocybine wordt actief cannabisgebruik als uitsluitingscriterium gehanteerd, of deelnemers moeten weken vooraf stoppen. Dit is niet specifiek vanwege een bewezen gevaarlijke interactie, maar uit voorzorg. Cannabis kan de psychologische baseline verstoren en maakt het lastiger om de effecten van psilocybine zuiver te beoordelen.

"De interactie tussen cannabis en psychedelica is een blinde vlek in het onderzoek. We weten te weinig om harde uitspraken te doen, maar genoeg om voorzichtigheid te adviseren." Naar: Johnson, M.W. et al., 2008

Maakt het uit: CBD versus THC?

Cannabis is geen uniform product. De verhouding tussen THC en CBD kan sterk variëren en beinvloedt het effectenprofiel. Dit onderscheid is relevant voor de combinatie met psilocybine.

THC is het psychoactieve bestanddeel dat verantwoordelijk is voor de roes, maar ook voor angst en paranoia. Hogere THC-concentraties zijn geassocieerd met een groter risico op negatieve psychologische effecten.

CBD is niet psychoactief in dezelfde zin. Het heeft anxiolytische (angstremmende) eigenschappen en kan sommige negatieve effecten van THC dempen. Een studie van Bhattacharyya et al. (2010) toonde aan dat CBD de door THC geinduceerde paranoia en angst verminderde bij gezonde vrijwilligers.

Theoretisch zou een cannabisvariant met een hoog CBD-gehalte en laag THC-gehalte minder risicovol zijn in combinatie met psilocybine dan een THC-dominante variant. Maar ook hier geldt: er is geen gecontroleerd onderzoek dat dit specifiek heeft getest. Het is een farmacologisch aannemelijke hypothese, geen bewezen feit.

Schadebeperking: als je toch combineert

Dit artikel geeft geen gebruiksinstructies. Het gebruik van psilocybine (in de vorm van paddenstoelen) is in Nederland verboden onder de Opiumwet. Truffels zijn legaal verkrijgbaar maar niet zonder risico. De combinatie met cannabis vergroot die risico's.

Vanuit een schadebeperkingsperspectief zijn de volgende punten relevant voor iemand die ondanks alles combineert:

• Niet tijdens de piek: als cannabis al wordt gebruikt, is het risico kleiner wanneer dit pas gebeurt nadat de psilocybine-effecten duidelijk aan het afnemen zijn (vier tot vijf uur na inname van truffels).
• Lage dosering: zowel de psilocybine- als de cannabisdosering laag houden verkleint de kans op overweldigende effecten.
• Setting: een vertrouwde, rustige omgeving en de aanwezigheid van een nuchter persoon die kan ondersteunen bij angst of paniek.
• Geen edibles: eetbare cannabisproducten (edibles) zijn lastiger te doseren en hebben een langere werkingsduur. De combinatie met psilocybine is daardoor moeilijker te beheersen.
• Ken je reactie: wie al negatief reageert op cannabis alleen (angst, paranoia), loopt extra risico bij de combinatie.

Wat we weten en wat niet

De combinatie van psilocybine en cannabis is wijdverspreid in de praktijk, maar slecht onderzocht in de wetenschap. Wat we weten op basis van farmacologie, surveys en gebruikersrapportages is dat de combinatie de psychedelische ervaring kan versterken en onvoorspelbaarder kan maken, met een verhoogd risico op angst, paranoia en verwarring.

Wat we niet weten is hoe groot dat risico precies is, of het verschilt per persoon, per dosering, per cannabisvariant en per moment van inname. Er zijn geen gecontroleerde studies die deze vragen beantwoorden. Dat maakt het onmogelijk om harde veiligheidsgrenzen te trekken.

Wat wel duidelijk is: in klinische studies, waar veiligheid centraal staat, wordt de combinatie vermeden. Dat is op zichzelf een signaal. Niet omdat de combinatie bewezen dodelijk is, maar omdat er te veel onbekend is om de risico's verantwoord in te schatten. Bij gebrek aan bewijs is voorzichtigheid het enige verdedigbare standpunt.