Psilocybine en slaap: wat weten we?

Slaaparchitectuur in het kort

Om te begrijpen hoe psilocybine de slaap kan beinvloeden, is het nuttig om kort stil te staan bij hoe slaap normaal is opgebouwd. De slaap verloopt in cycli van ongeveer 90 minuten, die elk bestaan uit verschillende fasen.

• NREM-slaap (non-REM): bestaat uit drie stadia, van licht (N1) naar diep (N3). Diepe slaap (N3) is cruciaal voor lichamelijk herstel, immuunfunctie en geheugenconsolidatie.
• REM-slaap: de fase waarin je het meest levendig droomt. REM-slaap speelt een rol bij emotionele verwerking en het versterken van associatief geheugen.

Een gezonde volwassene doorloopt per nacht vier tot zes van deze cycli. Aan het begin van de nacht is er meer diepe slaap, later in de nacht meer REM-slaap. Verstoringen van dit patroon, door stress, medicijnen of psychoactieve stoffen, kunnen de slaapkwaliteit merkbaar beinvloeden.

Acute effecten van psilocybine op slaap

Het meest directe effect van psilocybine op slaap is eenvoudig: tijdens de werking van de stof kun je niet slapen. Psilocybine werkt vier tot zes uur. Als je de stof in de middag of avond inneemt, is de kans groot dat je die nacht later inslaapt of een deel van de nacht wakker ligt.

In klinische studies worden sessies daarom doorgaans in de ochtend gepland, zodat de farmacologische effecten tegen de avond zijn uitgewerkt. Maar ook dan rapporteren sommige deelnemers slaapproblemen in de eerste nacht. De emotionele intensiteit van de ervaring, ook na het uitwerken van de stof, kan het inslapen bemoeilijken.

Wat laat polysomnografie zien?

Er is een beperkt aantal studies dat de slaap na psilocybinegebruik objectief heeft gemeten met polysomnografie (PSG), een techniek die hersenactiviteit, oogbewegingen en spierspanning tijdens de slaap registreert.

Dudysova et al. (2020) publiceerden een van de eerste studies waarin de slaaparchitectuur werd gemeten na een dosis psilocybine bij gezonde vrijwilligers. De bevindingen:

• De totale slaapduur was niet significant veranderd.
• De hoeveelheid REM-slaap was licht verminderd in de eerste nacht.
• De slaap-onset latentie (de tijd tot inslapen) was bij sommige deelnemers verlengd.
• De hoeveelheid langzame golfslaap (diepe slaap) bleef grotendeels intact.

Deze resultaten suggereren dat psilocybine de slaaparchitectuur op de eerste nacht mild beinvloedt, met name de REM-slaap, maar geen dramatische verstoring veroorzaakt. Meer over hoe psilocybine op hersenniveau werkt, lees je in het artikel over de neurobiologie van psilocybine.

Psilocybine en REM-slaap

De relatie tussen psilocybine en REM-slaap is bijzonder interessant vanuit therapeutisch perspectief. REM-slaap speelt een rol bij emotionele verwerking, en psilocybine lijkt de REM-slaap op de korte termijn te beinvloeden.

SSRI's, de meest voorgeschreven antidepressiva, onderdrukken de REM-slaap sterk en langdurig. Dat is een van hun bekendste bijwerkingen. Psilocybine lijkt de REM-slaap minder sterk en minder langdurig te onderdrukken. In de studie van Dudysova et al. was de REM-suppressie alleen meetbaar in de eerste nacht en normaliseerde zich snel.

Sommige onderzoekers speculeren dat het verschil in REM-effect tussen SSRI's en psilocybine relevant kan zijn voor het verschil in werkingsmechanisme. Waar SSRI's de REM-slaap chronisch onderdrukken, zou psilocybine de emotionele verwerking juist kunnen versterken door de REM-slaap na de acute fase intact te laten of zelfs te verbeteren. Dit is echter speculatief en onvoldoende onderbouwd.

Langetermijneffecten op slaap

Diverse klinische studies naar psilocybine bij depressie rapporteren dat deelnemers in de weken na een sessie verbeteringen in slaapkwaliteit ervaren. Die verbeteringen zijn echter moeilijk los te zien van het algehele effect op depressie en angst: wie minder depressief is, slaapt doorgaans beter.

Bevindingen uit depressiestudies

In de studie van Carhart-Harris et al. (2018) naar psilocybine bij therapieresistente depressie rapporteerden deelnemers op vijf weken follow-up betere slaapkwaliteit gemeten met de Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI). De verbetering in slaap correleerde met de afname van depressieve symptomen. Het is daardoor onduidelijk of psilocybine de slaap direct verbetert of dat de slaapverbetering het gevolg is van de afname van depressie.

Vergelijkbare patronen zijn gezien in de studies van Davis et al. (2021) en Griffiths et al. (2016), hoewel slaap in die studies geen primaire uitkomstmaat was.

Microdosering en slaap

Er zijn anekdotische meldingen dat microdosering van psilocybine de slaap verbetert of verstoort. De wetenschappelijke onderbouwing hiervoor is minimaal. De weinige gecontroleerde studies naar microdosering hebben slaap niet als primaire uitkomstmaat opgenomen. Zelfrapportage in surveys laat wisselende resultaten zien: sommige mensen melden betere slaap, anderen juist meer moeite met inslapen.

"Slaap is een van de meest onderschatte uitkomstmaten in het psychedelisch onderzoek. We weten verrassend weinig over hoe psilocybine de slaaparchitectuur beinvloedt, terwijl slaap een fundamentele pijler is van psychische gezondheid." Naar: Dudysova et al., 2020

Praktische overwegingen

Voor wie zich verdiept in het thema psilocybine en slaap, zijn er een aantal praktische punten die relevant zijn.

• Timing: in klinische studies vindt de sessie plaats in de ochtend, zodat de farmacologische effecten uitgewerkt zijn voor het slapengaan. Dit vermindert de kans op slaapverstoring.
• Emotionele verwerking: ook als de stof is uitgewerkt, kan de emotionele intensiteit van een psilocybinesessie het inslapen bemoeilijken. Dat is normaal en gaat meestal vanzelf over.
• Slaapklachten na een sessie: een of twee nachten van verstoorde slaap na een psilocybine-ervaring is niet ongewoon. Als de slaapproblemen langer dan een week aanhouden, is het verstandig om dit met een huisarts te bespreken.
• Combinatie met slaappatronen: mensen die al slaapproblemen hebben, kunnen gevoeliger zijn voor de acute slaapverstorende effecten van psilocybine.

Beperkingen van het huidige onderzoek

Het onderzoek naar psilocybine en slaap kent belangrijke beperkingen.

• Weinig studies: er zijn slechts een handvol studies die slaap objectief hebben gemeten na psilocybinegebruik. De meeste slaapgegevens komen uit zelfrapportage binnen bredere depressiestudies.
• Kleine steekproeven: de studies die er zijn, hebben doorgaans minder dan 20 deelnemers. Dat beperkt de generaliseerbaarheid.
• Confounders: in depressiestudies is het onmogelijk om het effect van psilocybine op slaap los te zien van het effect op de depressie zelf.
• Geen langetermijn-PSG: geen enkele studie heeft de slaaparchitectuur weken of maanden na een psilocybinesessie gemeten met polysomnografie.
• Geen data over truffels: alle gecontroleerde studies gebruiken synthetisch psilocybine. Er zijn geen PSG-data over truffelgebruik.

Er is meer onderzoek nodig, en dat onderzoek is in aantocht. Diverse onderzoeksgroepen, waaronder die van het UMC Utrecht en de Universität Zürich, zijn bezig met studies waarin slaap een prominentere rol speelt.

Samenvatting

Psilocybine beinvloedt de slaap op meerdere niveaus. Op de korte termijn kan het de slaap op de avond van gebruik verstoren, met name de REM-slaap, als gevolg van 5-HT2A-receptoractivering. Die verstoring is doorgaans mild en tijdelijk. Op de langere termijn rapporteren deelnemers aan klinische studies vaak een verbetering van de slaapkwaliteit, hoewel dat waarschijnlijk samenhangt met de afname van depressieve en angstige klachten.

Het onderzoeksgebied is jong en de hoeveelheid harde data is beperkt. Slaap verdient meer aandacht als uitkomstmaat in toekomstig psilocybine-onderzoek.