Truffels vs. paddenstoelen: het verschil uitgelegd

Dezelfde schimmel, verschillende vormen

Wie voor het eerst over psilocybine leest, komt al snel twee termen tegen: truffels en paddenstoelen (soms aangeduid als "paddo's"). In smartshops zie je zakjes truffels liggen. Online lees je over paddenstoelen. Maar wat is nu eigenlijk het verschil? En maakt het iets uit voor de werking?

Het korte antwoord: truffels en paddenstoelen komen van dezelfde schimmel. Ze bevatten dezelfde werkzame stoffen. Maar biologisch gezien zijn het verschillende groeistadia van die schimmel, en juridisch worden ze in Nederland totaal anders behandeld.

Een schimmel bestaat uit een netwerk van fijne draden in de grond, het zogenaamde mycelium. Dat is het eigenlijke organisme. Wat wij een paddenstoel noemen is het vruchtlichaam van die schimmel: het deel dat bovengronds verschijnt om sporen te verspreiden. Vergelijk het met een appel aan een boom: de appel is niet de boom zelf, maar het voortplantingsorgaan.

Truffels, in de context van psilocybine, zijn geen echte truffels. Het zijn sclerotia: compacte, ondergrondse klompjes waarin de schimmel voedingsstoffen opslaat. De schimmel maakt deze sclerotia aan als reserve voor moeilijke omstandigheden, zoals droogte of kou.

Biologie: wat zijn truffels eigenlijk?

De term "truffel" is in deze context misleidend. Echte truffels, zoals de beroemde Tuber melanosporum uit de Franse keuken, zijn ondergrondse vruchtlichamen van een heel andere groep schimmels. Ze worden gebruikt als exclusief ingrediënt en bevatten geen psilocybine.

De "truffels" die in Nederlandse smartshops worden verkocht, zijn sclerotia van psilocybine-producerende schimmels. Sclerotia zijn geen vruchtlichamen, maar verharde massa's van mycelium die dienen als voedselreserve. Het zijn overlevingsstructuren. Ze stellen de schimmel in staat om langere perioden zonder groei door te komen.

Niet alle psilocybine-schimmels vormen sclerotia. Alleen bepaalde soorten doen dat, met name Psilocybe tampanensis en Psilocybe mexicana. Dat verklaart waarom juist deze soorten in de Nederlandse smartshop-praktijk worden gekweekt: ze zijn de soorten die zowel sclerotia als paddenstoelen kunnen vormen.

Sclerotia zijn compact, hard en hebben een bruinachtige kleur. Ze groeien volledig onder de grond en worden niet zichtbaar zonder de bodem te verstoren. In tegenstelling tot paddenstoelen, die snel bederven, zijn sclerotia van nature langer houdbaar vanwege hun lage vochtgehalte en dichte structuur.

Werkzame stoffen: psilocybine en psilocine

Zowel sclerotia als paddenstoelen bevatten dezelfde twee belangrijkste werkzame stoffen: psilocybine en psilocine. Psilocybine is een zogenaamde prodrug: het wordt in het lichaam omgezet naar psilocine, en dat is de stof die daadwerkelijk effect heeft op het brein.

Psilocine bindt zich aan serotonine-receptoren, met name de 5-HT_2A-receptor. Dat leidt tot veranderingen in waarneming, stemming en denken. Dit mechanisme is hetzelfde, ongeacht of de psilocybine afkomstig is uit een paddenstoel of uit sclerotia.

Naast psilocybine en psilocine bevatten beide vormen kleinere hoeveelheden verwante stoffen, zoals baeocystine en norbaeocystine. Over de bijdrage van deze stoffen aan het totale effect is nog weinig bekend.

Sterkte en dosering: verschil in psilocybinegehalte

Een van de meest gestelde vragen is: zijn truffels sterker of zwakker dan paddenstoelen? Het antwoord is genuanceerd.

Sclerotia (truffels) bevatten doorgaans 0,5 tot 1,8% psilocybine op drooggewicht, afhankelijk van de soort en kweekomstandigheden. Verse truffels bestaan voor ongeveer 65-70% uit water, waardoor het psilocybinegehalte per gram vers materiaal lager is dan per gram droog materiaal.

Paddenstoelen laten meer variatie zien. Soorten als Psilocybe cubensis bevatten gemiddeld 0,6 tot 0,8% psilocybine droog, terwijl Psilocybe azurescens tot 1,8% kan bevatten. Verse paddenstoelen bestaan voor ongeveer 90% uit water.

Omdat verse truffels minder water bevatten dan verse paddenstoelen, is het psilocybinegehalte per gram vers materiaal bij truffels relatief hoger. Dat maakt doseren bij truffels iets voorspelbaarder dan bij verse paddenstoelen, maar de variatie blijft bestaan. Concentraties verschillen per kweek, per batch en zelfs per individueel exemplaar.

Juridische status in Nederland

Het grootste praktische verschil tussen truffels en paddenstoelen in Nederland is juridisch. Sinds 1 december 2008 staan paddenstoelen die psilocybine of psilocine bevatten op lijst II van de Opiumwet. Het bezit, de verkoop en de productie van deze paddenstoelen zijn sindsdien verboden.

Het verbod kwam na een reeks incidenten die breed werden uitgemeten in de media. De politieke druk om op te treden leidde tot een aanpassing van de Opiumwet. Bij de formulering van het verbod werd echter specifiek verwezen naar "paddenstoelen" als vruchtlichamen. Sclerotia, de ondergrondse opslagklompjes, vielen niet onder deze definitie.

Het gevolg: verse sclerotia ("truffels") zijn in Nederland niet expliciet verboden en worden sinds 2008 openlijk verkocht in smartshops. Ze worden behandeld als een legaal product, hoewel ze dezelfde werkzame stoffen bevatten als de verboden paddenstoelen.

Er zijn wel beperkingen. Gedroogde truffels vallen wél onder de Opiumwet, omdat het drogen wordt gezien als een vorm van bewerking die het product onder de regulering brengt. Psilocybine en psilocine als zuivere stoffen staan op lijst I van de Opiumwet.

De smartshop-realiteit

Sinds het paddenstoelenverbod in 2008 zijn psilocybine-truffels het voornaamste psilocybineproduct in de Nederlandse detailhandel. Smartshops verkopen verse truffels onder commerciële namen die variaties in sterkte suggereren, van "mild" tot "sterk". Deze benamingen zijn niet gestandaardiseerd en niet onafhankelijk getoetst.

Truffels worden verkocht als consumentenproduct. Ze zijn niet geregistreerd als geneesmiddel, niet als voedingsmiddel en niet als novel food. Er is geen officieel kwaliteitskeurmerk, geen verplichte laboratoriumanalyse en geen gestandaardiseerde bijsluiter met medische informatie.

Sommige producenten voeren vrijwillig kwaliteitscontroles uit, maar dit is niet wettelijk vereist. De consument heeft daardoor beperkt zicht op de exacte samenstelling en sterkte van het product dat wordt gekocht.

Smartshopmedewerkers geven vaak mondeling advies over het product. De kwaliteit en betrouwbaarheid van dit advies varieert sterk. Smartshops zijn geen zorgverleners en hun medewerkers zijn niet medisch opgeleid.

Verschil in ervaring: is er een verschil?

Veel gebruikers melden dat truffels en paddenstoelen een iets ander effect geven. Truffels worden soms beschreven als "lichter" of "meer in het lichaam", terwijl paddenstoelen als "dieper" of "meer visueel" worden ervaren.

Wetenschappelijk is er op dit moment weinig bewijs voor een fundamenteel verschil in werking. De actieve stof is in beide gevallen psilocybine (omgezet naar psilocine). Eventuele ervaringsverschillen kunnen verklaard worden door:

• Doseringsverschillen truffels en paddenstoelen worden anders gedoseerd, wat leidt tot een andere hoeveelheid ingenomen psilocybine.
• Verwachtingseffect wie verwacht dat truffels milder zijn, kan de ervaring ook zo interpreteren.
• Bijkomende stoffen kleine verschillen in het profiel van baeocystine, norbaeocystine en andere tryptaminen zouden in theorie bijdragen aan nuanceverschillen, maar dit is niet overtuigend aangetoond.
• Opnamesnelheid het dichtere weefsel van sclerotia kan leiden tot een iets langzamere opname in het maag-darmkanaal, wat de opkomst en het verloop van het effect kan beïnvloeden.

Tot er gericht vergelijkend onderzoek is gedaan, blijft het onderscheid grotendeels anekdotisch. Het beschikbare wetenschappelijke bewijs wijst erop dat het effect voornamelijk bepaald wordt door de totale dosis psilocybine, de persoon en de context.

Soorten: van Psilocybe tampanensis tot Psilocybe mexicana

Er bestaan meer dan 200 soorten paddenstoelen die psilocybine bevatten, verspreid over meerdere geslachten. In de praktijk van de Nederlandse truffelmarkt zijn slechts enkele soorten relevant:

• Psilocybe tampanensis de meest gekweekte soort voor sclerotia in Nederland. Oorspronkelijk gevonden in Tampa, Florida (1977). Vormt betrouwbaar sclerotia onder kweekomstandigheden.
• Psilocybe mexicana een van de eerste soorten waaruit psilocybine werd geïsoleerd door Albert Hofmann in 1958. Vormt zowel kleine paddenstoelen als sclerotia. Van oudsher gebruikt in Meso-Amerika.
• Psilocybe galindoi soms beschouwd als een variatie van P. mexicana. Vormt grotere sclerotia dan P. mexicana en wordt daarom ook commercieel gekweekt.
• Psilocybe cubensis de meest bekende psilocybine-paddenstoel wereldwijd, maar deze soort vormt geen sclerotia. In Nederland is deze paddenstoel verboden.

De commerciële namen op truffelverpakkingen ("Atlantis", "Hollandia", "Utopia") zijn geen wetenschappelijke namen maar merknamen. Ze verwijzen doorgaans naar selecties of kweekvarianten van de bovengenoemde soorten. Wat de exacte genetische oorsprong van deze selecties is, wordt niet altijd duidelijk gecommuniceerd.

Risico's bij beide vormen

Omdat truffels en paddenstoelen dezelfde werkzame stoffen bevatten, zijn de risico's in grote lijnen hetzelfde. Het maakt voor het risicoprofiel niet fundamenteel uit of de psilocybine afkomstig is van sclerotia of van een vruchtlichaam.

De belangrijkste risico's van psilocybinegebruik zijn:

• Psychische kwetsbaarheid psilocybine kan angst, paniek en verwarring veroorzaken, vooral bij mensen met een voorgeschiedenis van of aanleg voor psychotische stoornissen.
• Onvoorspelbare reacties het effect varieert sterk per persoon, per keer en per dosis. Een eerdere positieve ervaring biedt geen garantie voor een volgende keer.
• Combinatiegebruik gelijktijdig gebruik met alcohol, cannabis, SSRI's, lithium of andere middelen verhoogt het risico op ongewenste effecten.
• Onveilige omgeving psilocybine beïnvloedt het oordeelsvermogen. Gebruik in een onveilige of onbekende omgeving vergroot het risico op ongelukken.
• Nasleep sommige mensen ervaren na gebruik langdurige klachten zoals angst, derealisatie, depersonalisatie of flashbacks (HPPD). Dit komt niet vaak voor, maar kan ernstig zijn.

Er is geen bewijs dat truffels veiliger zijn dan paddenstoelen, of andersom. De veiligheid wordt niet bepaald door de vorm (sclerotia vs. vruchtlichaam), maar door factoren als de dosis, de persoon, de mentale gezondheid, de omgeving en eventueel combinatiegebruik.

Samenvatting

Truffels (sclerotia) en paddenstoelen (vruchtlichamen) zijn twee verschijningsvormen van psilocybine-producerende schimmels. Ze bevatten dezelfde werkzame stoffen en hebben een vergelijkbaar risicoprofiel. De belangrijkste verschillen zijn:

• Biologisch: sclerotia zijn ondergrondse voedselreserves, paddenstoelen zijn bovengrondse vruchtlichamen. Beide zijn onderdeel van dezelfde schimmel.
• Juridisch: in Nederland zijn paddenstoelen verboden sinds 2008 (Opiumwet, lijst II). Verse sclerotia zijn niet verboden en worden verkocht in smartshops. Gedroogde truffels zijn wel verboden.
• Sterkte: het psilocybinegehalte verschilt per soort en per kweek. Truffels zijn iets voorspelbaarder in sterkte dan paddenstoelen, maar exacte concentraties variëren altijd.
• Ervaring: anekdotisch melden gebruikers verschillen, maar wetenschappelijk is er geen overtuigend bewijs voor een fundamenteel ander effect.
• Risico's: dezelfde risico's gelden voor beide vormen. De veiligheid hangt niet af van de verschijningsvorm, maar van de dosis, de persoon en de context.

Het onderscheid tussen truffels en paddenstoelen is vooral juridisch en biologisch relevant. Vanuit farmacologisch perspectief is de werkzame stof identiek. Wie zich informeert over psilocybine doet er goed aan om de risico's serieus te nemen, ongeacht de vorm waarin de stof wordt aangetroffen.