Johns Hopkins: het centrum van psilocybine-onderzoek

Roland Griffiths: de grondlegger

Roland Griffiths (1946-2023) was een psychofarmacoloog aan Johns Hopkins University die het moderne psilocybine-onderzoek feitelijk opnieuw heeft gestart. Na een lange carriere in onderzoek naar cafeineafhankelijkheid en sedativa, wendde hij zich rond 2000 tot psilocybine. Zijn motivatie was deels persoonlijk: een meditatiepraktijk had hem doen nadenken over de aard van bewustzijn en de mogelijke rol van psychedelica daarin.

Griffiths overtuigde de FDA en de ethische commissie van Johns Hopkins om toestemming te geven voor het eerste rigoureuze psilocybine-onderzoek in meer dan dertig jaar. In een tijd waarin psychedelica vrijwel uitsluitend werden gezien als drugs of abuse, was dat een prestatie op zichzelf.

Griffiths overleed in oktober 2023 aan de gevolgen van darmkanker. Zijn nalatenschap is het Center for Psychedelic and Consciousness Research, dat hij in 2019 mede oprichtte en dat inmiddels een van de meest productieve onderzoekscentra ter wereld is.

De doorbraakstudie van 2006

In 2006 publiceerde Griffiths samen met collega's een studie die wereldwijd aandacht trok: "Psilocybin can occasion mystical-type experiences having substantial and sustained personal meaning and spiritual significance." De studie verscheen in het tijdschrift Psychopharmacology.

In de studie kregen 36 gezonde vrijwilligers die nooit eerder psychedelica hadden gebruikt een enkele dosis psilocybine (30 mg/70 kg lichaamsgewicht) in een gecontroleerde setting. Als vergelijking diende methylfenidaat (Ritalin), een actieve placebo.

De resultaten waren opvallend. Twee derde van de deelnemers beoordeelde de psilocybine-ervaring als een van de vijf meest betekenisvolle ervaringen van hun leven. Een derde plaatste het zelfs bovenaan. Bij de follow-up veertien maanden later bleven deze beoordelingen stabiel.

"When administered under supportive conditions, psilocybin occasioned experiences similar to spontaneously occurring mystical experiences. These experiences were rated as among the most personally meaningful and spiritually significant experiences of participants' lifetimes." Griffiths et al., 2006 (Psychopharmacology)

De studie was methodologisch zorgvuldig: dubbelblind, met een actieve placebo en strenge veiligheidsprocedures. Zij legde de basis voor het hele veld van modern psilocybine-onderzoek en bewees dat dit onderzoek veilig en verantwoord kon worden uitgevoerd.

Kanker-angst: de studie van 2016

In 2016 publiceerden Griffiths en collega's een grotere studie naar psilocybine bij patienten met levensbedreigende kanker die leden aan angst en depressie. Tegelijkertijd publiceerde een team van New York University (NYU) onder leiding van Stephen Ross een vergelijkbare studie. Beide studies verschenen in Journal of Psychopharmacology.

De Johns Hopkins-studie includeerde 51 patienten die een hoge dosis (22 mg/70 kg) of een lage dosis (1-3 mg/70 kg) psilocybine kregen, in een crossover-design. De resultaten waren indrukwekkend: na vijf weken had 92% van de hoge-dosisgroep een klinisch significante afname van depressie en 76% een significante afname van angst.

De follow-up na zes maanden liet zien dat de effecten aanhielden. Bij een deel van de deelnemers waren de verbeteringen na meer dan vier jaar nog steeds meetbaar. Dat is opmerkelijk voor een interventie die bestond uit een of twee sessies.

De depressie-trial

In 2020 publiceerden Davis, Barrett en collega's van Johns Hopkins een gerandomiseerde trial van psilocybine bij depressie (major depressive disorder). De studie includeerde 24 deelnemers die twee sessies psilocybine kregen, vergeleken met een wachtlijstcontrolegroep.

De resultaten: na vier weken had 71% van de deelnemers in de psilocybinegroep meer dan 50% vermindering van depressiesymptomen. Bij 54% was er sprake van volledige remissie (onder de drempel voor depressie). Deze effecten hielden aan bij de follow-up na twaalf maanden.

De effectgroottes waren groot, groter dan wat doorgaans wordt gezien bij antidepressiva. Maar de studie had beperkingen: kleine steekproef, geen placebocontrole (alleen wachtlijst) en open-label design. De onderzoekers benadrukten dat grotere, placebogecontroleerde trials nodig zijn.

Muziek en de psilocybine-ervaring

Een bijzondere bijdrage van Johns Hopkins is het onderzoek naar de rol van muziek tijdens psilocybinesessies. Frederick Barrett, een neurowetenschapper aan het centrum, publiceerde meerdere studies over hoe muziek de ervaring vormt.

In een studie uit 2017 liet Barrett zien dat de ervaren kwaliteit van de muziek tijdens de sessie significant samenhing met de diepte van de mystieke ervaring en met de therapeutische uitkomsten weken later. Muziek functioneerde als een soort voertuig: het droeg deelnemers door moeilijke momenten en versterkte emotionele openheid.

Het team van Johns Hopkins ontwikkelde een gestandaardiseerde playlist die in veel klinische trials wordt gebruikt. De playlist is opgebouwd uit voornamelijk instrumentale muziek en volgt de typische boog van een psilocybine-ervaring: rustig begin, opbouw naar emotioneel intense passages en een warme, grondende afsluiting.

Veiligheidsrichtlijnen

Een van de meest geciteerde publicaties van Johns Hopkins is het artikel van Johnson, Richards en Griffiths uit 2008 over veiligheidsrichtlijnen voor psychedelica-onderzoek bij mensen. Dit artikel wordt tot op de dag van vandaag beschouwd als het standaarddocument voor het veilig uitvoeren van psilocybine-trials.

De richtlijnen beschrijven onder meer:

• Screening: uitsluiting van mensen met een voorgeschiedenis van psychose, schizofrenie of bipolaire stoornis (type I).
• Voorbereiding: meerdere sessies voorafgaand aan de doseringssessie om verwachtingen te bespreken en vertrouwen op te bouwen.
• Begeleiding: twee therapeuten aanwezig tijdens de sessie, getraind in het omgaan met crises.
• Setting: een rustige, comfortabel ingerichte kamer met muziek, oogmasker en de mogelijkheid om te liggen.
• Integratie: follow-up gesprekken om de ervaring te verwerken.

"The safety guidelines emphasize that psilocybin administration is not a casual procedure. The substance, the person, and the context must all be carefully managed." Johnson, Richards & Griffiths, 2008

Deze richtlijnen zijn inmiddels door vrijwel alle onderzoeksgroepen wereldwijd overgenomen en vormen de basis van de veiligheidsprotocollen bij klinische trials.

Het centrum na Griffiths

Na het overlijden van Roland Griffiths in 2023 wordt het centrum geleid door Matthew Johnson, die al jaren nauw met Griffiths samenwerkte. Het centrum heeft meerdere lopende studies, waaronder trials naar psilocybine bij tabaksverslaving, alcoholafhankelijkheid en anorexia nervosa.

Het werk van Johns Hopkins heeft laten zien dat psilocybine-onderzoek veilig, rigoureus en wetenschappelijk kan worden uitgevoerd. Of psilocybine uiteindelijk wordt goedgekeurd als geneesmiddel, hangt af van de resultaten van de grotere fase-3-trials die nu lopen. Maar het feit dat die trials er zijn, is voor een groot deel te danken aan het pionierswerk van Griffiths en zijn collega's in Baltimore.