Psilocybine en ADHD: wat zegt het onderzoek?

ADHD kort samengevat

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis die wordt gekenmerkt door aanhoudende problemen met aandacht, impulsiviteit en bij sommige mensen hyperactiviteit. In Nederland hebben naar schatting 250.000 tot 350.000 volwassenen ADHD, hoewel lang niet iedereen gediagnosticeerd is.

De gangbare behandeling van ADHD bestaat uit een combinatie van medicatie (methylfenidaat, dexamfetamine, atomoxetine) en gedragstherapie of coaching. Deze behandelingen zijn effectief bij een groot deel van de mensen, maar niet bij iedereen. Sommige mensen ervaren bijwerkingen van medicatie, anderen vinden de effecten onvoldoende. Die onvervulde behoefte draagt bij aan de interesse in alternatieve benaderingen, waaronder de medische toepassing van psychedelica.

ADHD gaat vaak samen met andere aandoeningen. Comorbiditeit is eerder regel dan uitzondering. Veel voorkomende comorbide aandoeningen zijn depressie, angststoornissen, autismespectrumstoornis en verslavingsproblematiek. Die overlap maakt het lastig om te bepalen of een eventueel effect van psilocybine gericht is op ADHD zelf, of op een bijkomende aandoening.

Anekdotische ervaringen

Op fora, in podcasts en op sociale media delen mensen met ADHD ervaringen met psilocybine. Een deel van deze ervaringen is positief. Mensen rapporteren onder meer:

• Meer inzicht in hun eigen gedragspatronen en copingmechanismen.
• Een tijdelijke verbetering van focus en concentratie na een psilocybinesessie.
• Verminderde emotionele reactiviteit en minder 'pieken en dalen'.
• Een gevoel van kalmte en meer verbinding met zichzelf.
• Verbeterd zelfbeeld en minder schaamte over ADHD-gerelateerde problemen.

Andere ervaringen zijn minder positief. Sommige mensen met ADHD melden juist overweldigende, chaotische ervaringen die moeilijk te verwerken zijn. De neiging tot impulsief gedrag kan tijdens een sessie problematisch zijn. En de verwachting dat psilocybine ADHD 'geneest' leidt soms tot teleurstelling.

Anekdotische ervaringen zijn waardevol als signaal voor verder onderzoek, maar ze zijn geen bewijs van werkzaamheid. Positieve ervaringen zijn oververtegenwoordigd online, negatieve ervaringen worden minder vaak gedeeld, en het placebo-effect en de verwachtingsbias zijn niet te controleren buiten onderzoeksomstandigheden.

Wat zegt het onderzoek?

De wetenschappelijke literatuur over psilocybine en ADHD is zeer beperkt. Er zijn tot op heden geen gerandomiseerde, gecontroleerde klinische trials gepubliceerd die specifiek de werking van psilocybine bij ADHD onderzoeken.

Wat er wel is, zijn enkele observationele studies en enquetes. Een veelgeciteerde studie uit 2022, gepubliceerd door onderzoekers van het Beckley Foundation en het Imperial College London, onderzocht zelfgerapporteerde ervaringen van mensen met ADHD die psychedelica hadden gebruikt. De resultaten suggereerden dat een deel van de deelnemers een subjectieve verbetering van ADHD-symptomen rapporteerde. Maar de studie had geen controlegroep, geen geblindeerde opzet en baseerde zich volledig op zelfrapportage.

Een andere studie, gepubliceerd in Frontiers in Psychiatry, onderzocht microdosing (zeer lage doseringen psychedelica) bij mensen met ADHD-achtige klachten. Ook hier werden subjectieve verbeteringen gerapporteerd, maar de methodologische beperkingen waren vergelijkbaar: geen controlegroep, geen objectieve meting van ADHD-symptomen en een sterke selectiebias (alleen mensen die al positief stonden tegenover psychedelica namen deel).

"De interesse in psychedelica bij ADHD groeit sneller dan het bewijs. Dat maakt het des te belangrijker om eerlijk te zijn over wat we weten en wat niet." Naar: Haijen et al., 2022

Mogelijke mechanismen

Hoewel er geen bewijs is dat psilocybine werkt bij ADHD, zijn er theoretische redenen waarom onderzoekers het mechanisme interessant vinden.

Serotoninesysteem

Psilocybine werkt voornamelijk via het serotonine 5-HT2A-receptorsysteem. Bij ADHD is het serotoninesysteem betrokken bij emotieregulatie, impulscontrole en stemmingsstabiliteit. Het is theoretisch denkbaar dat modulatie van dit systeem invloed heeft op deze aspecten van ADHD, maar dit is speculatief. Meer over hoe psilocybine inwerkt op de hersenen lees je in ons artikel over de neurobiologie van psilocybine.

Default Mode Network

Psilocybine beinvloedt het Default Mode Network (DMN), een hersennetwerk dat actief is bij zelfreferentie, dagdromen en mind-wandering. Bij ADHD is het DMN anders gereguleerd dan bij neurotypische personen, wat deels de aandachtsproblemen verklaart. Of psilocybine dit bij ADHD op een gunstige manier kan beinvloeden, is onbekend.

Neuroplasticiteit

Dieronderzoek suggereert dat psilocybine de neuroplasticiteit kan bevorderen, wat inhoudt dat het brein makkelijker nieuwe verbindingen kan maken. Bij ADHD zijn er aanwijzingen voor afwijkende connectiviteit in bepaalde hersengebieden. Of verhoogde neuroplasticiteit door psilocybine hier een gunstig effect op heeft, is niet onderzocht bij ADHD-populaties.

Specifieke risico's bij ADHD

Er zijn redenen om extra voorzichtig te zijn met psilocybine bij mensen met ADHD. Enkele specifieke aandachtspunten:

Impulsiviteit

Impulsiviteit is een kernkenmerk van ADHD. Tijdens een psychedelische ervaring, waarin het beoordelingsvermogen tijdelijk verminderd is, kan impulsiviteit leiden tot riskant gedrag. In klinische settings is dit goed te beheersen door de aanwezigheid van begeleiders, maar bij zelfgebruik ontbreekt dat vangnet.

Medicijninteracties

Veel mensen met ADHD gebruiken stimulerende medicatie (methylfenidaat, amfetamines). De interactie tussen deze medicijnen en psilocybine is niet goed onderzocht. Theoretisch is er een risico op cardiovasculaire effecten (verhoogde hartslag en bloeddruk) bij combinatie. In klinische studies worden deelnemers gevraagd om ADHD-medicatie vooraf te stoppen, wat op zichzelf consequenties heeft voor het dagelijks functioneren.

Emotionele ontregeling

Emotionele regulatieproblemen komen veel voor bij volwassenen met ADHD. Psilocybine kan intense emoties oproepen. De combinatie van een toch al kwetsbare emotieregulatie en de emotioneel intense aard van een psychedelische ervaring kan bij sommige mensen problematisch zijn.

Comorbiditeit

De hoge mate van comorbiditeit bij ADHD betekent dat er vaak meerdere aandoeningen tegelijkertijd spelen. Angststoornissen, depressie en middelengebruik komen vaker voor bij mensen met ADHD. Elk van deze comorbide aandoeningen kan het risicoprofiel van psilocybinegebruik beinvloeden.

Waarom meer onderzoek nodig is

De huidige stand van het onderzoek naar psilocybine en ADHD is ontoereikend om welke conclusie dan ook te trekken. Wat er nodig is:

• Gerandomiseerde, gecontroleerde trials die specifiek ADHD-patienten includeren en objectieve uitkomstmaten gebruiken.
• Neuroimaging-studies die de effecten van psilocybine op ADHD-gerelateerde hersennetwerken in kaart brengen.
• Veiligheidsdata over de interactie tussen psilocybine en gangbare ADHD-medicatie.
• Langetermijn-follow-up om te bepalen of eventuele effecten aanhouden.
• Vergelijking met gevestigde behandelingen om de relatieve effectiviteit en veiligheid te kunnen beoordelen.

Er zijn op dit moment enkele onderzoeksgroepen die verkennende studies voorbereiden naar psychedelica en ADHD. Het is echter onwaarschijnlijk dat er op korte termijn definitieve antwoorden komen. Onderzoek naar nieuwe indicaties vergt jaren, zeker wanneer het gaat om een complexe aandoening als ADHD met veel comorbiditeit en individuele variatie.

In de tussentijd is het raadzaam om anekdotische verhalen met de nodige nuance te benaderen. De interesse in psilocybine bij ADHD is begrijpelijk, maar de wetenschap moet de verwachtingen nog inhalen.